2020 Nobel Fizik Ödülleri – “Devlerin Omuzlarında Yükselmek”

6 Ekim 2020.

İsveç Kraliyet Akademisinde Goran Hansson bu yılın Nobel fizik ödülünü kazananlarını açıklıyor.

Buraya nereden geldik peki biliyor musunuz?

Dikkatli bakarsak, biraz yakınlaştırırsak bu ödülün arkasında bazı büyük dâhilerin silüetlerini görebiliriz.

Isaac Newton’ın 1676’da Robert Hooke’a yazdığı mektupta söylediği gibi:

“Eğer daha uzağı görebiliyorsam bu, benden önceki devlerin omuzlarında durduğum içindir.”

Biz de bu ödülün detayına girmeden önce zamanı biraz geriye saralım o halde.

Albert Einstein.

Yüzyılın dâhilerinden. Belki de en büyüğü.

Uzun zamandır kendisinden bahsetme fırsatımız olmamıştı ama o ölümünden 65 yıl sonra bile kendini hatırlatmanın bir yolunu buluyor.

Genel görelilik teorisi ile sadece uzay, zaman, kütleçekim ve madde arasındaki ilişkiyi anlatmakla kalmamış daha sonra “kara delik” adını alacak olan, sadece uzay-zamanı değil ...  Devamı

Yapay Zeka İnsanlaşmaya Devam Ediyor!

Önce bir soru. Bu fotoğraflara bir bakın. Videoyu durdurarak da bakabilirsiniz. Bu fotoğraflarda ne görüyorsunuz? Biraz düşünün. Birazdan tekrar geleceğiz bunlara.

Ama öncelikle.

Bu zamana kadar ortaya çıkarılmış tüm Yapay Zeka modellerinin arasında yakın zamanda OpenAI’ın GPT-3 modeli en heyecan vericisiydi. Çok az müdahale ile şiirler, kısa hikayeler ve şarkılar yazabiliyordu. Ve hatta bu model ile bir öğrenci ortaya çıkardığı bir blog ile onbinlerce kişiyi kandırmayı başarmıştı. İnsanlar gerçekten bu blog’un bir insan tarafından yazıldığını düşünmüştü. Hatta bu blog’un yaratıcısı şöyle söylemişti. “Aslında yaptığım şey aşırı kolaydı”. “Ve asıl korkunç olan da bu”.

GPT-3 ile ilgili bol bol video yapıldı, izlemişsinizdir. Ne kadar inanılmaz görünse de aslında gerçek zeka ile karıştırılmaması gereken bir nevi programlama sihri gibi bir algoritma ...  Devamı

Kuantum İnterneti – Geleceğin İnterneti

2020 her anlamda birçok insanın hatırlamak bile istemeyeceği bir yıl olmaya devam ediyor. Fakat enseyi çok karartmamak adına bilim açısından da bir o kadar önemli bir yıl olmaya da devam ediyor. Mars’a yapılan görevler, venüs’te yaşam izlerinin keşfi derken biraz nefes alabiliyoruz. Fakat tam da pandemi başlamadan önce aslında başka çok önemli bir gelişme daha yaşanmıştı. 2020’nin Şubat ayında Amerika Enerji Bakanlığının Argonne Laboratuvarında ve Şikago Üniversitesinde çalışan bilim insanları çok önemli bir başarıyı dünyaya duyurmuşlardı.

Bilim insanları Şikago’da kuantum tüneli adını verdikleri tesiste bu zamana kadar elde edilen en uzun mesafede, 83.7 kilometrelik bir mesafede kuantum dolanıklığını elde etmeyi başardıklarını duyurdular.

Yani şimdi bundan bize ne de diyebiliriz fakat bebarbilim izleyicileri kuantum serisinden tanıdık bu mevzuya. Gördüğümüz, ...  Devamı

5G – Tüm Gerçekler!

Hoşumuza gitsin ya da gitmesin. 5G geldi geliyor. Daha önce de konuşmuştuk 5G nedir ne değildir diye ancak özellikle o videonun yorumlarında ve genel anlamda 5G ile ilgili her yerde gördüğümüz bir nevi “histeri” seviyesine ulaşmış komplo teorileri artık kontrolden çıkmaya başladığı için bu konu ile ilgili tekrar konuşmanın iyi olacağını düşündüm.

Tüm faydalarının da ötesinde “Kuşları öldürüyor. Dünyayı yöneten ailelerin (ne ailelermiş ama) bir silahı bu. Kanser bir salgın olacak” gibi iddiaların gölgesinde kalıyor.

Fakat özünde “tüm bunlar saçmalık” demeden önce baştan bir alalım isterseniz.

İlk olarak elektromanyetik spektruma bir bakalım tekrar.

 ...  Devamı

Venüs’te Yaşam Mı Bulundu?

Dün. Yani 14 Eylül 2020 tarihinde natüre dergisinde bir makale yayımlandı. Sıcağı sıcağına bu videoyu hazırladım çünkü bu makale sonrasında ortalık resmen karıştı.

Venüs atmosferinde fosfin gazı bulunması ile ilgili olan bu makale neden bu kadar olay oldu tek bir cümleyle özetleyebiliriz.

Bu bulgu dünyadışı yaşam ile ilgili insanlık tarihindeki ilk bulgu olabilir.

Olabilir diyoruz çünkü birkaç yıldır devam etse bile bu bulgu henüz çok yeni ve öncelikle sakin olmakta fayda var. Peki. Gelin fosfin nedir? Başka bir gezegende bulunması neden önemli ve tüm bunlar ne ifade ediyor konuşalım.

Fosfin dediğimiz kimyacılara göre amonyağın kötü bir ikizi gibi. Amonyakta bir nitrojen ve üç hidrojen atomu bulunurken buradaki nitrojeni alıp yerine fosfor koyduğunuzda fosfin elde edersiniz.

Şimdi asıl olay şu. Fosfin bir biyomarker’dır. Yani bir biyogösterge. Biyogöstergeler de biyolojik bir ...  Devamı

Evrenin Karanlık Yüzü – Karanlık Madde ve Tanrı Parçacığı

İnsanlık tarihi ele alındığında çok da uzun olmayan bir süre öncesine kadar dünyamızın evrenin merkezinde olduğu düşünülüyordu. Genel kanı buydu. Herkes bu bilgiyi kesin bilgi olarak görüyor buna karşı çıkanlar ise tanrıtanımaz asiler olarak algılanıyor ve üstelik cezalandırılıyor ve hatta sonları ölümle dahi sonuçlanabiliyordu. Bugün hepimizin genel kültür olarak bildiği, aksini söyleyene güldüğü bir bilgi yüzünden insanlar çok zor dönemler geçirmişti anlayacağınız.

Kopernik başlatmıştı bu devrimi de. Güneşin evrenin merkezi olduğu yanılgısı olsa bile o zaman için devrimsel bir fikirle tüm yanlış algıyı değiştirmiş ve 15. Yüzyılda dünyanın düz olduğuna ve evrenin merkezinde olduğuna inananların arasında çok devrimsel bir bakış açısı geliştirmişti. Yıl olmuş 2020 hala dünya düz diyenler var gerçi… İşte o kafalar 15. Yüzyılda çok mutlu ...  Devamı

Dünyamızın Muhteşem Hikayesi – Dünya Nasıl Oluştu?

Önce her şey toz bulutuydu…

Birçok hikayenin başlangıç cümlesi değil mi?

O kadar çok söylüyor ve duyuyoruz ki altını biraz boşalttık gibi.

Çünkü bu cümle aslında gerçekten her şeyin başlangıcına işaret ediyor.

Üzerinde yaşadığımız bu gezegenin doğum sancılarına.

Bugünkü halini almak için çektiği tüm sıkıntılara, tüm var oluş ve yok oluşlara, patlamalara, ısınmalara, donmalara…

Sonunda yaşam denen mucizeye giden yolda milyarlarca yıl boyunca gördüğü tüm değişimlerin ilk adımına işaret ediyor.

Dünyamız, hunharca kullandığımız, yarınlar yokmuşçasına kaynaklarını sömürdüğümüz ama her şeye rağmen her köşesinde inanılmaz güzellikler barındıran, şu ana kadar bildiğimiz ve büyük ihtimalle çok uzun süre yaşanabilecek tek yer olan evimiz… Nasıl evimiz oldu?

Kozmos yolculuğumuza da daha iyi bir yerden başlayamazdık sanırım değil mi?

Gelin evreni birlikte ...  Devamı

KUANTUM BİLGİSAYARLARI: Sınırsız Gücün Anahtarı

Evet.

Geldik işin en heyecanlı kısmına.

Bugüne kadar kuantum mekaniğinden bahsederken bir sürü teori konuştuk. Aklımızın sınırlarını zorlayan deneylerden… Makro evrenden çok farklı işleyen mekanizmalardan bahsettik. Hepsini konuşurken tek bir soru vardı hepimizin aklında.

Eee?

Yani. Belirsizlik. Dalga-parçacık ikiliği. Kuantum Dolanıklığı. Işınlanma. Tüm bunlar bizim için ne ifade ediyor veya edecek?

Gerçek hayattaki karşılığı ne tüm bunların?

Heh. İşte tüm bu soruların cevabını bulabileceğimiz konuyla beraberiz.

Kuantum Bilgisayarları!

Max Planck’ten bu yana sürdürdüğümüz serüvenin günümüzdeki karşılığıdır Kuantum Bilgisayarları…

Bu konuda konuşacak çok fazla detay var ancak bu video ile genel bir çerçeve çizmek istiyorum. Hep beraber bizi neler bekliyor onu konuşalım, her şeyi bir temele oturtalım. Sonra siz de fark edeceksiniz bir sürü kapı açılacak önümüzde. O kapıları ...  Devamı

Aracılardan Kurtul – Özgürleş: BLOCKCHAIN

Temel Brittanica, Meydan Larousse ya da bir sürü başka ansiklopedi. Hatırlayanlar burada mı? Belki hala bazılarınızın evinde bu koleksiyonlar duruyordur?

Bu ne diyen arkadaşlara kısaca anlatayım. Bunlar bizim için bugün Wikipedia neyse oydu. Tek ve en güvenilir bilgi kaynağımız. Canımız sıkıldıkça dinozorlardan dünyanın öbür ucundaki ülkelere kadar çok farklı konularda bilgi almak için okuduğumuz başucu kitaplarımız.

Ama buradaki sıkıntı şuydu. Bu kaynakları bir şirket hazırlıyordu ve anlaştığı yazarlarla çok çok önce gerçekleşmiş olaylarla ilgili bilgiler bulunuyordu sadece. Ama en büyük sıkıntı şuydu. Okuduğumuz bilgilerin doğruluğundan da emin değildik. Teyit edebileceğimiz tek yer yine başka ansiklopedilerdi. Bu kaynakları hazırlayanlara güvenmek zorundaydık. Zor zamanlardı anlayacağınız.

Sonra 90’ların başlarında bir şey oldu.

O zamana kadar sadece orduların, ...  Devamı

Tarihin En Önemli İcadı: TRANSİSTÖRLER!

Tarihteki en önemli keşif, buluş, gelişme nedir? Geniş düşünelim. İnsanlık tarihinden bahsediyorum. Yüzbinlerce yıldan…

Ateş? Tekerlek? Kağıt? Buharlı makineler?

Hepsi ayrı ayrı çok önemli, çağ açan gelişmeler evet.

Ama bana kalırsa çok ama çok daha önemli bir buluş var.

İnsanlığın son dönemde gösterdiği gelişmeleri gözünüzün önüne getirin. Bilgisayarları, uzay seyahatlerini, cep telefonlarını… İnternet, otomasyon, elektrikli araçlar, uçaklar, uydular… Aklınıza ne gelirse. Geleceği de düşünün. Yapay zeka, artırılmış gerçeklik, yıldızlararası yolculuklar… Bilgi çağı ya da uzay çağı. Ne derseniz diyin.

Hepsini mümkün kılan ve kılacak tek bir icat var. Her şeyi başlatan ufacık bir parça.

TRANSİSTÖRLER!

Peki tüm bu gelişmelerin arkasında. Bu ufacık devrimin arkasında Kuantum Fiziği var desem? Her şeyi. Hepsini Kuantum Fiziğine borçluyuz desem?

Tüm bu ...  Devamı