Hikayemiz 2400 yıl önce başlıyor. Kahramanımız tanıdık bir isim. Platon. Platon meşhur "Devlet" diyaloğunu yazdıktan sonra, orada kurguladığı ideal devlet kavramını biraz daha ileriye taşımak istiyor. "Acaba bu harika toplum modeli gerçek hayatta nasıl işlerdi?" diye düşünüyor. Böylece "Timaeus" ve "Critias" isimli iki diyalog yazıyor – bunlar aşağı yukarı M.Ö. 360-355 civarında, yani "Devlet"ten sonra kaleme alınmış eserler.
Critias’ta şöyle bir hikaye anlatıyor Platon: Sokrates, Timaeus, Critias ve Hermocrates bir araya geliyorlar. Critias, büyükbabasından duyduğu ilginç bir hikayeyi aktarmaya başlıyor. "Bakın arkadaşlar, size çok ilginç bir şey anlatacağım" diyor. "Bu hikayeyi büyükbabam Critias’tan duydum. O da bunu ünlü yasa koyucumuz Solon’dan öğrenmiş." Bir zamanlar Solon, Yunan şehirlerinden yola çıkarak Mısır’a doğru uzun bir deniz yolculuğu yapmış. Kum fırtınalarının ve sfenkslerin ülkesine vardığında, Sais şehrinde yaşlı bir rahip ile karşılaşmış. O rahip ki, gözlerinin içi zamanla doluydu; sesi, binlerce yılın hafızasını taşıyormuş.
Tapınağın serin taş duvarları arasında, yanan lambaların titreşen ışığında Solon’a şöyle demiş: “Ah siz Yunanlılar… hepiniz çocuksunuz.” Solon bir an afallamış. Bu bir hakaret miydi, yoksa bir bilgenin gizemli uyarısı mı? “Neden böyle söylüyorsun?” diye sormuş. Rahip cevap vermiş: “Çünkü sizde geçmişin yankısı yok. Ruhlarınız sessiz. Sizin tarih dediğiniz şey, birkaç neslin anılarından ibaret. Ama bizim tapınaklarımızda, taş levhaların derinliklerine kazınmış binlerce yıllık bilgiler var. Zamanın unuttuklarını biz unutmadık.”
İşte o taş yazıtlardan birinde, bir adadan söz ediliyordu. Herkül Sütunları’nın ötesinde yer alan, denizin ortasında bir ada… Atlantis. Platon, Critias’ın ağzından bu adayı detaylıca tarif de ediyor: Poseidon’un himayesinde olan bu ada, deniz tanrısı tarafından konsantrik daireler halinde düzenlenmiş. Ortada bir tepe, etrafında su ve kara halkaları varmış. İnsanlar büyük saraylar inşa etmiş, muhteşem tapınaklar kurmuş, gelişmiş sulama sistemleri yapmışlar.
Atlantisliler başlangıçta erdemli insanlarmış, tanrısal yanları ağır basıyormuş. Ama zamanla zenginlik ve güç onları bozmuş, açgözlülük ve kibir içlerine işlemiş. Sonunda tüm Akdeniz bölgesini fethetmeye kalkışmışlar, sadece Atina karşılarında durabilmiş. Ve işte o anda, insan gururu doğanın sınırına dayanmıştı. Atlantis’in donanması, görkemli kulelerin gölgesinde, bir zamanlar tanrıların himayesinde olan bu topraklardan Akdeniz’i fethetmek üzere yola çıkmıştı. Ama sadece bir şehir karşı koyabildi: Atina. Atinalılar silahlarını kuşandı, meydanlara çıktı. Savaş tam başlamıştı ki… gökyüzü kararır gibi oldu. Toprak inledi.
İlk sarsıntı gece yarısı geldi. Ardından bir uğultu. Tüm ada titredi. Tapınaklar çatladı. Sulama kanalları yerle bir oldu. Halk, sokaklarda çığlık çığlığa kaçıştı. Deniz, sanki öfkeyle kabardı. Bir gün… ve bir gece. O muhteşem şehir, bir zamanların en gelişmiş uygarlığı… artık yoktu. Tıpkı bir nefes gibi sönmüştü. Ve Atlantis… sonsuza dek denizin altında kayboldu. Ve işte binlerce yıllık Atlantis efsanesi de böylece doğmuştu…
Şimdi. Derinlere inmeden ve bu hikayeye bugün hala neden büyük bir kitlenin inandığını konuşmadan önce şunu söyleyelim. Tarihçilerin büyük bir bölümünün de kabul ettiği üzere Platon burada Atlantis’ten bahsederken gerçek bir yerden bahsetmiyor, bir kıssa, bir metafor olarak anlatıyor bu hikayeyi. Ütopik topluluklardan, insanın yükselişinden, kibrinden ve düşüşünden bahsetmek için kullandığı bir sembol. Ama Atlantik’in ortasında var olmuş gelişmiş bir medeniyet fikri kolay kolay kaybolmayacaktı.
Özellikle 1500’lerde Avrupalılar dünyayı keşfetmeye başladığında birçok kaşif içten içe bir gün Plato’nun Atlantis’ine benzer bir kayıp medeniyet ile karşılaşacağını, buradaki kıymetli kaynaklara ve gelişmiş teknolojiye sahip olacağını umuyordu. Fakat Atlantis ideasının asıl patlama noktası bilimin yükselişi olacaktı.
1600’lerde Avrupa’nın Doğunun bilimini keşfedip kendi bilimsel devrimini başlattığı dönemde kanıtlar üzerinden bir dünya görüşü inşa etme çabası sonrasında kaşiflerin daha önce mit olarak görülen birçok kayıp şehirle karşılaşması sonrasında “Bu şehirler de efsane sayılıyordu, ama bakın bulduk, o zaman başka kayıp şehirler de olmalı, Platon’un Atlantis’i gibi” fikri ağır basmaya başlamıştı. Örneğin Türkiye’de bulunan Truva şehri İlyada destanında geçerdi fakat gerçek olduğu 1870’te Heinrich Schliemann Hisarlık Tepesinde kazı yapmaya başladığında kesinleşmişti. Ya da Machu Pichu, Petra gibi şehirler. Bunlar bir özgüven vermişti kaşiflere. Atlantis de bir gün bulunacaktı.
Bilimin sağladığı yeni bakış açılarından biri de dünyanın yaşıyla ilgiliydi. O zamana kadar kutsal kitaplar ile dünyanın ve medeniyetin çok daha genç olduğu algısı hakimken özellikle levha tektoniği, kıtaların hareketleri ve fosil keşifleri ile aslında coğrafyanın çok daha dinamik olduğu öğrenilmişti.
Bir de işin kültürel tarafı vardı. Dünyanın farklı yerlerinde çok farklı, birbiri ile iletişim kurma ihtimali olmayan medeniyetler aynı dönemlerde çok benzer gelişmeler gösteriyordu. Mısırlılar da Mayalılar da dünyanın birer ucunda benzer yapılar inşa ediyor, yazı sistemleri geliştiriyordu. Bunu nasıl açıklayacaktınız? İşte burada şu fikir çok mantıklı gelmeye başlamıştı: Ya tüm bu kadim bilginin çıktığı çok daha eski ve gelişmiş bir medeniyet varsa? Yeni ve eski dünya arasında, tüm medeniyetleri etkilemiş bir kayıp medeniyet? Ya bu gerçekten de Platon’un Atlantis’iyse?
İşte bu noktada Atlantis’in bugün bu kadar ciddi bir şekilde kabul edilmesine ve hala bir gün bulunacağına dair inancın süregelmesine vesile olan asıl önemli isim, William Scott Elliott devreye giriyor.
Scott-Elliott amatör olarak kartografi ile uğraşıyor, haritalar çiziyordu. Ama kendisini özellikle önemli kılan bir özelliği vardı. Hem bir bilim takipçisi hem de bir spiritüalistti. Antik anlatılara, efsanelere inanan ve bunu bilim ile kanıtlayabileceğine inanan biri. Ki kıtaların hareket ediyor olduğu gerçeğini de benimseyerek çizdiği dünya haritasında Atlantis’i bugünkü dünya haritasının üzerinde resmedecekti. Scott-Elliott, çalışma masasına eğilmişti. Önünde eski parşömenlerden esinlenerek çizdiği dünya haritası duruyordu. Bugünkü kıtalar tanınmaz haldeydi. Atlantik’in ortasında, bugünkü denizlerin yerinde dev bir kara parçası yer alıyordu. Bu kıtaya Lemurya diyordu.
Haritanın merkezinde, daireler içinde bir şehir parlıyordu: Atlantis. Düşünün… okyanusun ortasında uzanan kocaman bir kıta, üzerinde uçan gemiler, enerjiyle titreşen saraylar, tapınaklar. Ama bu harita sadece coğrafi bir tasarım değildi. Aynı zamanda bir hatıraydı. Zihnin derinliklerinden yükselmiş, bilinçaltının sularında yüzeye çıkmış bir anı. Ve işte 800 bin yıl önce, bu kıta yavaş yavaş parçalanmaya başladı. Depremler… lavlar… sular yükseldi. Gökyüzü kararırken, kara denizle buluştu. Lemurya’nın altında kalan her şey… Atlantis dahil… tarih öncesinin en büyük sırrına dönüştü.
Scott-Elliott sadece haritayla da kalmamış, bu haritayı ve Atlantis’i çok detaylı bir şekilde anlattığı bir kitap da yazmıştı. Atlantis ve Kayıp Lemurya’nın Hikayesi adında. Bu kitapta da Atlantis’i, şehrin yapısını, oradaki hayatı çok spesifik bir şekilde tanımlamıştı. Neye dayanarak? Platon’un tariflerine, kendince mantıklı bilimsel kanıtlara ve tabi ki hayal gücüne. Ona göre dairesel bir şehirdi. Ortasında devasa bir saray vardı. Şehir suyunu yöneten çok karmaşık bir kanal sistemi vardı. Zirve döneminde 2 milyon nüfuslu bir şehirdi burası. Bu insanlar da özel yeteneklere ve güçlere sahip Atlanta ırkındandı.
Uçan savaş gemileri, esir maddesi ile çalışan gemiler, bizim fizik anlayışımıza sığmayacak şekilde başka bir boyutta bulunan bir tür enerji kaynağına erişimleri vardı. Bu farklı boyutta bulunan enerji asıl can alıcı kısımdı. Atlantalılar bu enerjiye erişimi olan ve bu enerjiyi hem iyi hem de kötü amaçla kullanabilen bir ırktı. Metal levhaların üzerine yazı yazarlar, hayvanlardan sıcak kan içerler, zehirli gaz salan bombalara sahipler ve kadın erkek tüm insanlar eşitti.
Kaynaklara göre henüz insanlar daha tarım yapmaya, hayvanları evcilleştirmeye bile başlamadan 990.000 yıl öncesinden bahsediyoruz. Yani modern insan Atlantislilerden 1 milyon yıl daha geriden geliyordu.
Ama işte. 800 bin yıl önce dünya büyük bir buz devrine girmiş, sonrasında takip eden felaketler ile birlikte okyanus seviyeleri yükselmiş ve Lemurya kıtası yavaş yavaş sular altında kalmış ve en nihayetinde Platon’un Atlantis olarak bahsettiği ada kalmıştı sadece. M.Ö. 9564… Tarih öncesine ait gibi görünüyor. Ama Scott-Elliott için bu tarih kristal kadar netti. O gün, gökyüzü griye bürünmüş, deniz kendi yatağından taşmaya başlamıştı. Atlantis halkı göç halindeydi. Limanlarda tekneler doluyor, mühendisler, bilginler, sanatçılar efsanevi bilgilerini sandıklara dolduruyordu. Bu bir kaçış değildi. Bir miras taşımasıydı.
Rüzgâr, doğuya ve batıya esiyordu. Kimileri Nil’in kıyılarına ulaşacaktı, kimileri Orta Amerika’nın dağlarına. Gittikleri her yerde bir iz bırakacaklardı: piramitler, taş oymalar, yıldızlara göre hizalanmış şehir planları. Ve o gün geldiğinde… Atlantis sonsuz suların altında kayboldu. Ama onun bilgisi – en azından bu hikâyeye göre – dalgaların ötesinde yaşamaya devam etti. Tarımın, medeniyetin başlangıcının da bu tarihlere denk gelmesi de haliyle zihinlerde ikna edici bir argüman oluşturmuştu. Fakat Scott-Elliott burada durmaz. Haritaların, kristal enerji kaynaklarının, uçan gemilerin ardında bir başka iddia daha yükselir:
“Bu üstün uygarlığın insanları, bugün Aryan dediğimiz ırktandı.” Ve işte tam bu noktada… hikâye kararır. Gelişmişlik, üstünlük, kadim bilgi – hepsi bir ırkla özdeşleştirilir. Atlantis artık sadece kayıp bir şehir değil; “geri kalmış” görülen halkların yerine konulan bir hayal topluluğa dönüşür. Dönemin Avrupası’nda zaten birçok insan, karşılaştıkları gelişmiş yapılar karşısında bir tür şaşkınlık yaşıyordu. Mısır’daki piramitler, Güney Amerika’daki tapınak şehirleri… İçten içe şu soruyu soruyorlardı: “Bunları gerçekten bu insanlar mı yaptı? Yoksa… daha önce oraya ulaşmış daha üstün bir uygarlık mı vardı?”
İşte Scott-Elliott ve takipçileri, bu “üstünlüğü” Atlantis’ten gelen bir ırka dayandırdı. Ve bu, çok geçmeden karanlık ideolojilerin kurucu taşlarından birine dönüştü. Ve bu fikir yalnızca kağıtlarda kalmadı. Birileri bunu ciddiye aldı. Nazi Almanyası’nda Heinrich Himmler – rejimin en karanlık figürlerinden biri – bu anlatıyı alıp silaha dönüştürdü. Atlantis artık mistik bir şehir değil, saf bir ırkın yurdu olmuştu. Ahnenerbe adında gizli bir örgüt kuruldu. Amaçları, bu kayıp uygarlığın izlerini bulmaktı. Dağlarda, mağaralarda, Asya steplerinde… Gerçekte tarih aramıyorlardı. Kendi inançlarını doğrulayacak bir hikâye inşa ediyorlardı.
Scott-Elliott’ın masalı artık bir ideolojiye hizmet ediyordu. Ve eğer Atlantis gerçekten var idiyse – artık o bir bilgi kaynağı değil, bir üstünlük vesikasıydı. Ve tarihte en büyük yıkımlardan birine, bu efsanenin içinden çıkmış zehirli bir fikir eşlik etmişti. Ama biz Atlantis’e tekrar dönersek. Onun sular altında kalmış mermer şehirleri, yok olmuş haritaları ya da bilinmeyen enerji kaynakları… Bunların hiçbiri elimizde değil. Sadece bir isim, bir hayal ve onu anlatan bir filozofun kelimeleri var. Ve binlerce yıldır bu kelimeler yankılanıyor: "Ya gerçekten vardıysa?" Peki ya mesele onun varlığı değilse?
Belki Atlantis, insanın kendine yazdığı en eski mektuplardan biri. Kendi ihtişamını, çöküşünü ve yeniden doğuş arzusunu anlattığı bir hikâye. Belki de onu bu kadar gerçek yapan şey, bizim ona inanma ihtiyacımız. Çünkü kabul etmesi zor bir şey var: Biz, gerçekten de böyle harikaları inşa edebilecek kapasiteye sahibiz. Ama çoğu zaman bunu başkalarının yapmış olması daha kolayımıza gelir. Kendimizi küçümsemek, geçmişi yüceltmekten daha güvenlidir. Ama ya bu kez farklıysa? Ya Atlantis dışarıda bir yerde değil de içimizdeyse? O zaman asıl soru şu olurdu: Atlantis’i bulmak mı istiyorsun? Yoksa inşa etmek mi?
