Bebar Bilim’in ilk zamanlarında, bundan birkaç yıl önce Dünyayı Değiştirecek Teknolojiler başlıklı bir seri yapmış ve Big Data, Makine Öğrenmesi, Nesnelerin İnterneti ve Yapay Zekanın ne tür bir devrime yol açacağından kabaca bahsetmiştim. O zaman videolarda yaptığım araştırmalarda gördüğüm üzere ve takip ettiğimi uzmanların da ortak görüşü Yapay Zeka’nın “hayatımızda çarpıcı bir değişim” yaratması için bir 20-30 yıla daha ihtiyacımız olduğu yönündeydi. 2030 ve 40’ları işaret ediyorlardı.
Fakat bugün geldiğimiz noktada bu başlangıç biraz geri çekilmiş gibi görünüyor. Bu da bir miktar anlaşılabilir zira özellikle pandemi sürecinde kurumlar, şirketler henüz hazırlanmakta oldukları “dijitalleşme” projelerini hemen hayata geçirmek zorunda kalmışlar ve bu da bir domino etkisi yaratmıştı. Bugün ise özellikle geçtiğimiz yıl hayatımıza giren ChatGPT ile birlikte bu Çok Gelişmiş Dil Modelleri ile birçok sektörde ve günlük hayatımızda yapay zekanın çarpıcı etkilerini görmeye başladık ve yine ortak kanıya göre henüz asıl devrimin daha çok başlarındayız.
Ama burada büyük bir kayıpla da karşı karşıyayız. Birçok insan ve birçok şirket buna hazır değildi. Bırakın lojistik olarak, zihnen hazır değildik bu çılgınlığa. Bu da büyük bir “yetenek eksikliğine” doğru götürüyor bizi. Her gün onlarca iş kolu yapay zeka salgınına bir şekilde yakalanıyor, insanlar geleceklerinin bu devrimden ne kadar etkileneceğini merak ediyor haliyle.
Tabi buna da hazır olmak, mevcut becerilerini “yapay zeka” çerçevesinde geliştirmek istiyorlar. Öyle de olmak zorunda. Ne iş yapıyorsanız yapın bir “data” gözlüğü takmanız gerekiyor demiştim hatırlarsanız. Veri Okuryazarlığı serisine başladığımda. O seriye de ara vermemin sebebi tam da bu gelişmelerdi işte. Yapay Zeka ile ilgili gelişmeler çok hızlandığı için o seriye yeni bir soluk getirerek, tüm bildiklerimizi de güncelleyerek şu soru ile bugün bu video ile yeni bir serüvene başlıyoruz: Yapay Zeka gerçekten nedir? Nasıl çalışır? Bu teknolojinin görünmeyen katmanlarında bizim bilmediğimiz neler yatıyor?
Bu çok genel sorularla yola çıkarak herkesin bu teknolojiyi anlaması, özümsemesi, hayatına entegre edebilmesi, olup biteni uzaktan değil doğrudan içeriden izleyebilmesi için işte çok uzun sürecek bu seriye başlıyoruz bugün. Herkesin anlayabilmesi için gerçek hayattan örneklerle, teknik detaylardan arındırılmış anlatımlarla, tüm açılardan Yapay Zekanın Devrimini hep birlikte öğreneceğiz. Bu seri tamamlandığında kendi dijital hikayenizi yazabilmeniz için gerekli araç ve gereçleri edinmiş olacaksınız…
Çok genel başlıklarla bu seride bahsedeceğimiz konular ise Yapay Zekanın tarihçesi, Sinir Ağları, Derin Öğrenme, Big Data, Verinin Temelleri, Algoritmalar, Algoritmaların Nasıl Uygulandığı, Derin Öğrenme, Derin Öğrenme Uygulamaları, Robotik, NLP, Siber Güvenlik, Etik Meseleler ve elbette çok daha fazlası. E o zaman genel bir giriş ile bu serüvene başlayalım. Ne dersiniz?
Artık biliyoruz. Yapay Zeka insanın gelişiminde tarihi bir dönüm noktası olacak. Ve tüm diğer dönüm noktalarına baktığımızda gördüğümüz üzere bu teknolojiye erişimi olanlar ile bunu yönetenler nesiller boyu tüm dünyayı şekillendirecek güce sahip olacak. Fakat bir noktayı kaçırmamamız lazım. Geçmişe baktığımızda, yapay zeka, buhar devrimi mesela, ya da elektrik, genetik, bilgisayar devrimi veya internetten önemli bir şekilde ayrılıyor. Zira yapay zekanın kullanımı ve herkesin bu yeni teknoloji ile bir şeyler üretebilmesi için diğer devrimlerde olduğu gibi ultra-pahalı altyapılara, fiziki yatırımlara vs gerek yok. Bir gelişme yaşandığı an herkes erişebiliyor ve yaratıcılığını sergileyebiliyor. Ama elbette yine de bu teknolojinin gerçek anlamda bir devrime dönüşebilmesi için çok önemli bazı şartlar var. Birincisi ortak entelektüel atlyapımız… Eğitim, anlayış ve tabi ki vizyondan bahsediyoruz.
Bu çok çok önemli zira doğru yönetildiği ve kullanıldığı zaman Yapay Zeka aklınıza gelebilecek her tür alanda müthiş bir “demokratikleşmeye” yol açacaktır. Binlerce yıldır bizi yoran tüm angarya işlerden bizi kurtararak inanılmaz bir insan enerjisi ve yatırımı tasarrufu sağlayacaktır. Ama ne dedik. “Eğer” öyle olursa… Çünkü aksi halde bu teknoloji sorumsuz bir şekilde yönetilirse tüm dünyada büyük bir çoğunluk için felaket anlamına gelebilir ve hem güç hem de ekonomi anlamında çok küçük bir azınlığın eline geçmesine yol açabilir. Bu da hiçbirimiz için iyi bir haber değil.
Fakat zaten herkes bu olumsuz senaryolar içerisinde kaybolmuş durumda ve bizim yapmamız gereken silkinip bu taşın altına elimizi koymak elbette. Bunun için de bahsettiğim “entelektüel altyapıyı” oluşturmamız şart. Bunun ilk şartı da bütünsel bir anlayış. Bu anlayışın en temel şartı da geçmiş, bugün ve geleceği aynı çerçeveden görebilme yeteneğimiz. Bunun için önce geçmişe bir pencere açalım isterseniz. Yapay zeka sanki son birkaç on yılın mevzusu gibi görünse de kökenleri çok daha eskiye dayanıyor elbette.
Bu teknoloji ta Henry Ford’a kadar giden bir anlayışın sonucu özünde. Zira yapay zeka dediğimiz şey sanayi devriminde zirve yapan “otomasyon” trendinin bir uzantısıdır en nihayetinde. Ve bu trendin “demokratikleştirilmesi” zihniyeti çok değerli. 2000’li yılların başında özellikle “dijital” varlıklar ve teknolojiler Fortune 500 olarak bilinen bazı şirketlerin tekelindeydi sadece. Tüm devrimsel teknolojilerde olduğu gibi sadece belirli bir azınlık bunun meyvelerini toplayabiliyor ve küçük işletmeler veya toplum dışında bırakılıyordu.
Önce İnternet, sonrasında web 2.0 derken bu güç bir anlamda tabana yayılacak, herkes, en küçük işletmeler bile verinin gücü ile yükselmeye, start-uplar türemeye başlayacaktı. Başarının temel şartı artık “sermaye” olmaktan çıkmıştı. En temel güç harika bir fikir ve bu fikri uygulayabilecek bir vizyon olmuştu. Demokratikleştirmeden kastımız da bu. Yapay Zeka işte bunu bir adım daha öteye taşıyacak. Müthiş bir teknolojiye herhangi bir yatırım yapmadan, zaten cebinizde bulunan cihazlarla erişebiliyorsunuz artık. Sanayi devriminde herkesin kendine göre dizayn edebildiği bir fabrikaya erişimi olması gibi bir şey bu.
Tabi fabrikanın, makinelerin, üretim hatlarının, organizasyonun nasıl işlediğini bilmiyorsanız birinin size bir fabrika vermesi bir işine yaramaz değil mi? İşte bizim yapmamız gereken de bu. Bu fabrikanın, Yapay Zekanın nasıl çalıştığını anlamak. Ondan sonra orada ne üreteceğiniz, onu nasıl kullanacağınız tamamen sizin entelektüel birikiminiz ve yaratıcılığınıza kalacak… UBER uygulaması üzerinden neden bahsettiğimizi konuşalım mı? Basit bir uygulama değil mi? Birkaç dokunma ile birkaç dakika içinde ayağınıza bir araç getiren bir uygulama. Fakat işte bu birkaç dokunmanın altında Yapay Zekaya dayalı inanılmaz gelişmiş bir teknoloji yatıyor.
Mesela: Bir NLP sistemi söz konusu. Natural Language Processing. Yani Doğal Dil İşleme sistemi. Konuşmaları, yazışmaları anlayan ve deneyiminizi buna göre iyileştiren bir sistem. Başka bir sistem de Görsel Tarama sistemi. Bu sistemde sürücülerin ehliyetlerinden restoranların menülerine kadar milyonlarca görseli ve belgeyi doğrulayabiliyor. Elbette bir de sensör işleme algoritmaları var. Çok yoğun bölgelerde mesela birkaç metrelik hassasiyetle yerinizi bulabiliyor. Tabi sürücü veya yolcu telefonunda sıradışı hareketleri gözlemleyerek kaza veya benzeri olayları da analiz edebiliyor.
Ve son olarak mevcut araç sayısını, talep miktarını ve tahmini varış sürelerini hesaplayan devasa bir makine öğrenme algoritması da çalışıyor arka planda. Siz birkaç dokunma yaparken aslında bir fabrikanın dumanları tütüyor arka planda. İşte yapay zeka olmasaydı bugüne kadar dünya çapında 10 milyarın üzerinde yolculuğa imza atmış UBER olmazdı. Ve tabi UBER’in yüzlerce milyon doları sadece teknolojiye yatırması ve insan gücüne baktığınızda da YAPAY ZEKA uzmanlarından oluşan büyük bir ekibe sahip olması şaşırtıcı gelmeyecektir.
Bahsettiğimiz teknolojilerin demokratikleştirme etkisi sayesinde kurulan ve bir deve dönüşen start-uplardan sadece biriydi tabi UBER. Ama tabi geleneksel devler için de büyük fırsatlar ve riskler sunuyor bu yeni teknolojiler. McDonalds örneğine bakalım.
Bu alandaki gelişmeleri yakından takip eden McDonalds birkaç yıl önce 300 milyon dolar gibi bir bütçeyi ayırarak bir Yapay Zeka şirketini bünyesine kattı. Bu şirketin sağladığı teknolojilerle dijital dönüşümünü hızlandıran McDonald’s örneğin hava durumu, trafik ve günün saati gibi parametreleri analiz eden bir algoritma ile arabaya servis hizmetini kökünden değiştirdi. Hatta plaka okumayı da algoritmaya dahil ederek daha kişisel hizmet sağlamaya da başladılar bu alanda. Yakın zamanda da çok daha geniş çapta bir değişim yapmayı ve mağazalarını da bu teknolojilerle donatmayı ve hatta bir noktada kasiyerlerin sayısını minimuma indirmeyi de düşünüyor.
McDonald’s bu teknolojiden faydalanması gerektiğini anlayan örneklerden biri. Proaktif davranılmadığında neler olabileceğini de Kodak’tan öğrenmiş olabilir. Kodak’ın hikayesini de ayrıca konuşabiliriz. Dijital kameraları yeterince ciddiye almayan devasa bir şirketin nasıl bir anda yok olabileceğinin hikayesi. Son olarak. Bir resim çizelim ve bu sayfayı bugünlük kapatalım. Daha konuşacak çok şey var. Yapılan bir çalışmaya göre Yapay Zeka tabanlı teknolojiler 2030 yılına kadar dünya çapında 16 trilyon dolarlık bir pastaya dönüşecek. Ve bu süreçte aklınıza gelebilecek her alanda yapay zekanın etkilerini göreceğiz.
Tabi haliyle etkilenmeyecek iş alanı da kalmayacak. Bu elbette hepimizin gelişmiş programlama veya yazılım becerilerine sahip olması gerekeceği anlamına gelmiyor ancak temel bir algı, anlayış ve vizyona sahip olmak hayati önem taşıyacak. Biz de başta da söylediğim gibi bu seride çok tekniğe girmeden bu temeli sağlam bir şekilde atacağız. Bu sefer zaman çok değerli. Farkındayım. O nedenle videolar bittikçe yayınlama günü vs. pek umursamadan fırından çıktığı gibi yayınlayacağım… O nedenle takipte kalın ve bildirimleri de açarsanız harika olur…
