8 Mart 2023 tarihinde NASA’nın Asteroidleri izlemek için görevli birimi NASA Asteroid Watch Twitter hesabından şöyle bir tweet attı. Özetle şöyle söylüyor. 2046 Yılında çok küçük bir ihtimalle dünyaya çarpma ihtimali olan 2023 DW isimli yeni bir asteroid keşfettik. Yeni cisimler ilk keşfedildiğinde belirsizlikleri azaltmak ve gelecekteki yörüngelerini doğru şekilde tahmin etmek için haftalar boyunca veri toplamanız gerekir. 2023 DW Asteroidi ile alakalı yörünge analizimiz devam edecek ve veriler gelmeye devam ettikçe tahminlerimizi güncellemeye devam edeceğiz… Burada en önemli kısım “çok küçük bir ihtimal” kısmı.
Bu ihtimalin ne anlama geldiğini ve ne kadar küçük olduğunu ve bu olayın neden bu kadar ses getirdiğini konuşacağız ama önce tweet altındaki yanıtlara baktığımızda bizim gibi düşünen de çok var görünüşe göre. “Bırakın gelsin” diyenler. “Tüm sorunlarımızı bu çözer” diyenler. “Daha erken gelme ihtimali var mı?” diye ricada bulunanlar… “İnşallah çarpar” diyenler… Bir bu eksikti değil mi? Birçok insan bunu düşünüyor. Bakalım daha neler göreceğiz:) Evet. 2046 yılı çok uzak bir tarih değil. Birçoğunuzun ömrü bu tarihi görmeye yetecektir. Ve burada asıl konu şu.
Dünyaya yaklaşacak bu asteroid bu zamana kadar binlerce asteroidi takip eden NASA’ya göre bu zamana kadar tespit edilen asteroidler arasında dünyaya çarpma ihtimali en yüksek asteroid. İşte bu nedenle bu konu bu kadar olay oldu ve herkes bunu konuşuyor. Bu arada ilk tahminlere göre tam bir tarih de veriyor NASA. 2046 yılının 14 Şubat’ı… Sevgililer günü… İlginç şeyler yaşanabilir görünüşe göre… Ama ne kadar büyük ihtimal. Gelin detaylara bir bakalım. Haberin ayrıntısı şöyle:
NASA Planetary Defense Coordination Office, yani Gezegen Savunma Koordinasyon Ofisi… Evet. Böyle bir ofis var. Burada çalışmak da bayağı havalı olurdu herhalde… Dünyayı savunanlar. Neyse. Bu ofis yapıyor bu uyarıyı ve bir “olimpik yüzme havuzu” boyutlarında… Yaklaşık 50 metre çapında bir asteroidin en erken 2046 yılında, en geç 2054 yılında dünyaya çarpabileceğini söylüyor. İhtimaller ise şu şekilde. Avrupa Uzay Ajansının veri analizi ve yörünge hesaplamalarına göre ihtimal 625’te 1… NASA JPL Yani Jet İtki Laboratuvarlarının Sentry sisteminin analizine göre ise bu ihtimal daha yüksek. 560’ta 1.
Bu Sentry sistemi özellikle uzay cisimleri ile çarpışma olasılıklarını hesaplamaya yönelik bir sistem. İhtimaller kimine göre yüksek, kimine göre düşük gelmiş olabilir. Bunu şöyle somutlaştırabiliriz. Torino Çarpışma Riski Ölçeği diye bir ölçek kullanılır bu durumlarda. Bir asteroidin dünyaya çarpma olasılığını derecelendiren bir ölçek. 0 ila 10 arasında bir ölçektir bu. 0, çarpma ihtimali yok, 10, kesin çarpacak demek. Bu 2023 DW isimli asteroid ise bu ölçekte şu anki verilere göre 1 seviyesinde… Yani. Bayağı düşük bir ihtimalden bahsedioruz.
Zira 1 ölçeğinin açıklaması şöyle: “çarpışma olasılığı çok düşük ve vatandaşların bilgilendirilmesine ve endişe duymasına gerek yoktur”. 0 ölçeği ise “çarpışma olasılığı tam olarak sıfır veya o kadar düşük ki sıfıra çok yakın…” Ama buradaki konu şu. NASA’nın Asteroid Takip sistemi şu anda 28.000 asteroidi takip ediyor. Bunlardan bazıları da zaman zaman dünyaya yaklaşması ile haber olur biliyorsunuz. Ama bu 28.000 asteroidin tamamı Torino Çarpışma Riski Ölçeğinde 0 seviyesinde değerlendirilmişti. Hiçbirisi 0’ın üzerine çıkacak kadar kayda değer bir risk oluşturmuyordu. İşte ilk defa bir asteroid bu ölçekte 1 seviyesine çıkmış oldu.
O anlamda bir ilkten bahsediyoruz. Seviye düşük mü? Düşük. Çarpışma riski… Yine 10 üzerinden 1. Ama durum bu… NASA JPL de şu an için mevcut analizlerle bu asteroidin bir endişe yaratmadığını söylüyor. Fakat en başa dönersek şunu da unutmamak gerekiyor. Ne diyordu Tweet’in ikinci kısmında? “2023 DW Asteroidi ile alakalı yörünge analizimiz devam edecek ve veriler gelmeye devam ettikçe tahminlerimizi güncellemeye devam edeceğiz…” Şimdi bunu iki açıdan okuyabiliriz.
Birincisi, ki uzmanlara göre en yaygın ihtimal bu, yeni veriler ile birlikte asteroidin yörüngesi ile ilgili belirsizlikler daha da azaldıkça aslında o kadar da büyük bir risk taşımadığını görebilir ve ölçekteki seviyesini 1’den 0’a da düşürebiliriz. Genellikle de ilk gözlemlerde tespit edilen cisimler olduğundan daha tehlikeli görünür diyor uzmanlar. Yeni verilerle bu ihtimal azalır.
İkincisi ise tam tersi de olabilir. Şu andaki hesaplamalara göre – ki siz de nasa’nın eyes.nasa adresine girerek bir asteroidi seçip mevcut verilere göre önümüzdeki yıllarda nasıl bir rota izleyeceğine bakabilirsiniz – bu asteroide baktığımızda dünyaya birkaç milyon km uzaktan geçeceğini görebiliriz. Ama bu işte mevcut hesaplamalara göre. Belirsizlikler azaldığında bu asteroidin yörüngesinin tahmin ettiğimizden de riskli olduğu da ortaya çıkabilir.
Zira o kadar belirsizlik var ki. İzlediği yol. Bu yol üzerinde kütleçekim etkisine girdiği gezegenler veya cisimler, bu etkinin yörüngesinde yaratacağı değişiklik. Tüm bunların sonucunda bizim için söz konusu riskin ne kadar yüksek olduğu işte değişebilir.
Bunun için birkaç gün veya maksimum birkaç hafta beklememiz gerekebilir. Zira bu keşif henüz çok yeni. Cisim ilk defa 2 Şubat 2023’te keşfedilmişti. Keşif sonrasında yapılan gözlemleri etkileyen bir faktör de vardı. Dolunay. Gözlem açısında bulunan ayın neden olduğu belirsizlik de bu sonuca neden olmuş olabilir. Ama birkaç hafta boyunca bu cismin gözlenebilir olacağını söylüyorlar. Yani yeterince analiz yapabilmek için zamanımız var.
Söz konusu asteroidi biraz daha tanımak gerekirse, 2023 DW bahsettiğimiz gibi 50 mt civarında. İlki 2046 14 Şubatında olmak üzere dünyaya yaklaşık 10 kez yaklaşacağı ön görülüyor. Sonuncusu da 2054 civarında. Şu anki parametreler ile dünyaya maksimum 1.8 milyon kilometre yaklaşacağı öngörülüyor. Mevcut durumda ise bizden 18 milyon kilometre uzaklıkta ve saatte 90 bin km civarında bir hızla hareket ediyor. Güneş yörüngesindeki bir turunu ise 271 yılda tamamlıyor. Peki diyelim ki risk ölçeğindeki seviyesi arttı ve NASA bu asteroidin yüksek ihtimalle dünyaya çarpabileceğini açıkladı önümüzdeki günlerde. Bu durumda ne olacak?
İşte bunun cevabı da geçtiğimiz yıl Eylül ayında gerçekleşen DART görevinde saklı. Görevi hatırlarsınız. NASA tam da böyle ihtimallere hazırlanmak için bir test gerçekleştirmiş ve bir aracı Dimorphos isimli bir asteroide çarptırmış ve bu şekilde bir asteroidin yörüngesinin değiştirilip değiştirilemeyeceğini görmek istemişti. Bu çarpışma sonucunda hesaplamalarında yörüngede 10 dakikalık bir sapma yapabilirlerse bunun başarı olacağını söyleyen araştırmacılar son analizlerinde 32 dakikalık bir sapma gerçekleştiğini görünce çok sevinmişlerdi tabi. Bu test ciddi bir başarıyla sonuçlanmıştı.
Burada şunu da söylemek lazım. Yörüngesi değiştirilen Dimorphos asteroidi 160 metre çapındaydı. Söz konusu 2023 DW asteroidi ise biliyorsunuz, 50 m civarında. Yani böyle bir durum söz konusu olursa elimizde izleyebileceğimiz ve uygulayabileceğimiz bir sistem bulunuyor. Bunu bilmek belki içimizi biraz rahatlatabilir. İşte bu yüzden felaketlere, olasılıklara, bizi tehdit eden risklere karşı hazırlıklı olmak, ne olursa olsun bir durumda ne yapabileceğinizi bilmek, bir planınızın, belki de bir A, B, C planınızın olması çok önemli.
Sadece bugünü değil yarını, sadece kendimizi değil, herkesi kapsayan evrensel bir bakış açısına sahip olmak çok çok değerli… Bakalım önümüzdeki süreçte bu asteroidin yörüngesi ile ilgili analizlerde bir değişiklik olacak mı? Risk ölçeğinde bir farklılık olacak mı göreceğiz? Bilmiyorum. Yarın bir gün NASA “bu asteroidin çarpışma riski 7 ya da 8’e çıkmıştır” diye bir açıklama yaparsa insanlık buna nasıl tepki verir merak ediyorum… Sizin tepkiniz ne olurdu?
Kaldı ki, diyelim bu asteroidi engelleyemedik ve çarptı. Bu durumda düştüğü yer de önemli. Bir şehir merkezine düşerse ciddi bir yıkıma yol açabilir. Ama global bir felakete neden olabilecek bir asteroid değil bu. İnsanlığın yok olma riskinden söz edebilmemiz için dinozorları yok eden Chixulub asteroidine bakabiliriz. Onun çapı değişken tahminlerle birlikte 11 km ile 80 km arasındaydı. Yani. Şunu biliyoruz. Böyle büyük bir asteroid yolunu şaşırıp bizi hedef alsa DART görevi yeterli olmayacaktır. Daha farklı bir plana da ihtiyacımız var gibi…
